آسیا نیوز

نبرد گازپروم با اروپا

چرا گازپروم گاز را به اروپایی‌ها زیر قیمت می‌فروشد؟ به طوری که اگر شرکت‌های ایالات متحده و کشورهای دیگر هم همین کار را انجام دهند، جنگ قیمت‌ها رخ می‌دهد و در نهایت شکست در انتظار همگان است. "میخائیل کروتیکوف" از اعضای آژانس مشاوره‌ای مستقل روس‌انرژی طی یادداشت پیش رو به تبیین سیاست‌های گازبروم می پردازد و می‌نویسد: "خط لوله‌ای که گاز را از روسیه به چین می‌رساند گنجایش میزان گازی که روسیه می‌تواند از طریق خط لوله روسیه-اروپا صادر کند را ندارد."

دیدبان روسیه: چرا گازپروم گاز را به اروپایی‌ها زیر قیمت می‌فروشد؟ به طوری که اگر شرکت‌های ایالات متحده و کشورهای دیگر هم همین کار را انجام دهند، جنگ قیمت‌ها رخ می‌دهد و در نهایت شکست در انتظار همگان است. مقامات روسیه بی وقفه درباره برنامه‌های خود برای فروش گاز طبیعی به چین صحبت می‌کنند و می‌گویند که همان حجم از گاز را که سابقاً به اروپا می‌فروخته‌اند به چین خواهند فروخت. امّا، واقعیت این است که گازپروم هیج آینده‌ای بدون بازار صادرات گاز به اروپا ندارد.

مهم اینکه، بازار صادراتی اروپا برای روسیه و گازپروم مزایایی دارد که کشورهای آسیایی از این مزایا برخوردار نیستند، مثلاً ظرفیت خط لوله انتقال گاز به اروپا دو برابر توان صادراتی گازپروم است. از سویی دیگر، اروپا یک بازار متنوع برای گاز روسیه است و گازپروم در این قاره تنها با یک یا دو مصرف‌کننده روبرو نیست و این مسائل مزایایی مهم برای روسیه محسوب می‌شوند.

امّا چین مزایایی که در بالا گفته شد را برای مسکو به ارمغان نمی‌آورد. مثلاً خط لوله‌ای که گاز را از روسیه به چین می‌رساند گنجایش میزان گازی که روسیه می‌تواند از طریق خط لوله روسیه-اروپا صادر کند را ندارد. از سویی دیگر، احداث خط لوله‌ای با گنجایش بیشتر میان روسیه و چین نیز هزینه‌های گزافی را برای دو طرف به وجود می‌آورد.

علاوه بر آنچه در بالا گفته شد، باید خاطرنشان کرد که روسیه کشوری فاقد میدان‌های گازی آماده تولید است و زیرساخت‌های لازم را برای صادرات گاز به اندازه‌ زیاد را ندارد و از سویی دیگر، هیچ کس مطمئن نیست که آیا چین در واقع به تمام مقدار گازی که گازپروم می‌خواهد به فروش برساند، نیاز دارد یا خیر. واقعیت این است که  پکن همواره از تامین مالی پروژه گاز روسیه شانه خالی کرده است.

از سویی دیگر و مهمتر از همه اینکه، به نظر نمی‌رسد که قیمت گاز در بازارهای آسیایی در آینده نزدیک افزایش یابد، تا حدی که بتواند هزینه‌های استخراج و حمل و نقل گاز روسیه را برای حداقل پنج تا ده سال آینده توجیه کند. مهم اینکه، گازپروم با تعدادی از چالش‌های مهم در اروپا رو به رو است. اول اینکه، مصرف گاز اتحادیه اروپا به صورت قابل توجهی کمتر از آن چیزی که گازپروم در پروژه‌هایش پیش‌بینی و مدیریت کرده، رشد کرده است. به این ترتیب، اگرچه تولید گاز در اروپا طی سال‌های اخیر سیر نزولی داشته، امّا واردات گاز کشورهای اروپایی با سرعتی بیشتر و در حد 20 درصد کاهش یافته است.

گفتنی است؛ واردات خالص گاز اروپا از 299 میلیارد متر مکعب در سال 2010 به 219  میلیارد متر مکعب در سال 2014 رسیده است که کاهش قابل توجهی را نشان می‌دهد. با وجود این واقعیت‌ها، مقامات گازپروم با استفاده از آمار و ارقام سه ماهه آخر سال 2014، از افزایش تقاضا برای گاز طبیعی روسیه خبر داده‌اند که البته آمارها نشان دهنده دروغین بودن این ادعا است. از سویی دیگر، کارشناسان شرکت استات اویل (Statoil) پیش‌بینی کرده‌اند که تقاضا برای گاز طبیعی در اتحادیه اروپا تا سال 2040 سالانه به میزان 0.4 تا 1.6 کاهش خواهد یافت.

همچنین، اگرچه پیش‌بینی می‌شود که محموله‌های جدید گاز به اتحادیه اروپا تا سال 2035 از 40 میلیارد به 70  میلیارد متر مکعب به صورت کلی برسد، امّا اصلاً مشخص نیست که چه میزان از این گاز طبیعی مایع (LNG) از دیگر کشورها وارد خواهد شد و چه میزان در داخل اروپا تولید خواهد شد. از سویی دیگر، مشخص نیست که چه میزان از گاز وارداتی اروپا از شرکت گازپروم روسیه خریداری شود.

مسکو در حال درک این موضوع است که حداقل تا 10 سال آینده قیمت گاز مایع طبیعی در جهان با قیمت گاز روسیه می‌تواند رقابت کند و روسیه قادر نیست که قیمت گاز خود را کاهش دهد، به اندازه‌ای که دیگر کشورها نتوانند با آن رقابت کنند. در گذشته شرکت گازپروم از ابزارهای بیشتری برخوردار بود و با دیگر کشورها درباره مزایای انحصاری رقابتی خودش به مذاکره می‌پرداخت، امّا، در شرایط فعلی این شرکت ابزارهایش را از دست داده است.

در اینجا بررسی برخی واقعیت‌ها خالی از لطف نیست. مثلاً؛  در ماه اوت، متوسط قیمت گاز طبیعی که گازپروم به اروپا می‌فروشد در قراردادهای بلند مدت ثابت به قیمت 150 دلار در هر 1000 متر مکعب رسید، این درحالی است که معاملات بازار حتی ارزان‌تر از این نیز بود. از هر منظری که به موضوع نگاه کنیم متوجه می‌شویم که شرکت گازپروم در حال از دست دادن پول حاصل از انتقال گاز به اروپا است و در طرف مقابل گاز شیل ایالات متحده به بازار ضربات سختی وارد کرده است. تنها امیدواری شرکت گازپروم این است که ایالات متحده و کشورهای دیگر گاز طبیعی مایع خود را زیر قیمت به فروش می‌رسانند و به همین دلیل امکان شکست خوردن آنها وجود دارد. به عبارت دیگر گازپروم منتظر است تا ایالات متحده و دیگر تولیدکنندگان گاز طبیعی مایع در جنگ قیمت‌ها شکست بخورند.

شواهد موجود نشان می‌دهد که وقوع یک جنگ قیمت در زمینه گاز طبیعی مایع قریب الوقوع است. یکی از این واقعیات این است که عرضه جهانی گاز طبیعی مایع بین سال‌های 2014 تا 2020، 50 درصد افزایش خواهد یافت. مهم اینکه، همزمان با افزایش قیمت گاز طبیعی مایع در دوره‌های زمانی قبلی برخی از پروژه‌ها شروع و اغلب به لحاظ مالی نیز تأمین شدند، اکنون این پروژه‌ها در حال تکمیل شدن هستندو طی سال‌های آتی به بهره‌برداری می‌رسند. تکمیل پروژه‌های مورد بحث در درازمدت به افزایش تولید گاز و کاهش شدید قیمت‌ها و چه بسا یک جنگ قیمت منجر می‌شود.

در حال حاضر ما شاهد افزایش سریع تولی گاز ایالات متحده با قیمت‌هایی بسیار پایین هستیم که حتی به شرکت‌ها اجازه نمی‌دهد که هزینه‌های مربوط به تولید، مایع‌سازی، حمل و نقل و گازسازی مجدد را جبران کنند. به طوریکه هزینه تولید گاز حدود 6 حتی 7 دلار در هر 1000 BTU است، امّا، این گاز به قیمت 5.50 دلار و حتی ارزان‌تر در جنوب آمریکا و به پرتغال و انگلیس فروخته می‌شود.

هدف این است که در نهایت امکان جبران حداقل بخشی از هزینه‌های مایع‌سازی وجود داشته باشد و کشورهای صادرکننده گاز بتوانند سهمی از بازار را در اختیار داشته باشند که در صورت بالا رفتن قیمت در آینده نیز این سهم از بازار حفظ شود. فهم این موضوع که شرایط فعلی در بازار فروش گاز طبیعی مایع به نفع چه کسی است، امری دشوار به شمار می‌رود. در حال حاضر، شرکت گازپروم با مازاد عظیم عرضه در بازار گاز طبیعی مایع در جهان مواجه است، اتحادیه اروپا مقرراتی را در زمینه تنوع بخشیدن به منابع تهیه گاز در دستور کار قرار داده و تمامی این مسائل به ضرر شرکت مورد بحث است. واقعیت مهم دیگر اینکه، به عقیده بسیاری از کارشناسان، سیاستمداران و کشورها شرکت گازپروم به عنوان یک ابزار سیاسی توسط کرملین مورد استفاده قرار می‌گیرد.

از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری شرکت گازپروم در زمینه صادرات گاز به کشورهایی غیر از اتحادیه اروپا به میزان تقاضا برای محصولات گازپروم بستگی دارد. تلاش گازپروم برای صادرا گاز به مقاصدی به جز اروپا در حالی صورت می‌گیرد که زیرساخت‌های لازم برای صادرات گاز به اروپا وجود دارد و در حال حاضر شرکت مورد بحث تنها از نصف ظرفیت خود در این زمینه استفاده می‌کند.

موضوعی که باید در پایان به آن اشاره کرد این است که رهبری سیاسی روسیه هرگز گازپروم را به حال خود رها نخواهد کرد، به طوریکه گاهی اوقات از آن شرکت به عنوان یک گنج ملی یاد می‌شود. به این ترتیب، امکان دارد که مسکو برخی معافیت‌های مالیاتی را برای گازپروم در نظر بگیرد تا این شرکت در برابر دیگر رقبا از مزایایی بهره‌مند شود و بتواند به رقابت بپردازد.

نویسنده: میخائیل کروتیکوف، از اعضای آژانس مشاوره‌ای مستقل روس‌انرژی(RusEnergy) / برگردان: شهربانو جمعه‌پور، کارشناس ارشد روابط بین الملل از دانشگاه شهید بهشتی و عضو تحریریه دیدبان روسیه؛ / منبع: کارنگی

http://www.russiaviewer.com/fa/doc/report/1926