دکتر فرامرز تمنا : دلایل استیضاح گروهی وزرا در افغانستان
دلایل استیضاح گروهی وزرا در افغانستان
چهارشنبه 26 آبان 1395
در حالی که پارلمان افغانستان طی چند روز اخیر مسئله استیضاح وزرای دولت را دنبال میکند، حکومت افغانستان، این استیضاحها و رد صلاحیت گروهی وزرای کابینه از سوی مجلس نمایندگان این کشور را غیرموجه خوانده است. نمایندگان مجلس بر عدم مصرف و هزینه بودجه انکشافی و توسعه افغانستان تاکید دارند، اما استیضاح گروهی وزرا در پارلمان شائبه وجود اهداف سیاسی در پشت پرده این استیضاحها را مطرح ساخته است. این موضوع بویژه در ارتباط با استیضاح وزیر امورخارجه بدلیل مصرف نکردن بودجه توسعهای، قابل توجه است.
نظر به اهمیت این موضوع گفتگویی را با جناب آقای دکتر فرامز تمنا ، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک وزارت خارجه افغانستان در کابل داشتهایم و از ایشان ابعاد استیضاحهای اخیر را بویژه در استیضاح وزیر امورخارجه جویا شدیم.
طی هفته اخیر چند تن از وزرای دولت به پارلمان احضار شدند. مسئله از کجا شروع شد و چرا پارلمان وزاری دولت را احضار کرد؟
بحث استیضاح وزرا از وقتی مطرح شد که بحث مصرف بودجه انکشافی یا توسعهای وزراتخانه ها مورد توجه نمایندگان قرار گرفت و مجلس نمایندگان تصویب کرد که وزرایی که کمتر از 70 درصد از بودجه توسعهای خود را مصرف کردهاند، می بایست استیضاح شوند و بحث اصلی از همین جا آغاز شد و با توجه به این که بودجه انکشافی با توسعهای از کمکهای بینالمللی تامین میشود طبیعی است که وزاریی که طرح و خلاقیت داشته باشند میتوانند این بودجه را مصرف کنند. مجلس نمایندگان بر این باور است که وقتی بودجه توسعهای یا انکشافی به مصرف نمیرسد، این به معنای ناتوانی وزیر مربوطه در طراحی برنامههای بدیع و خلاقانه در امور مرتبط با وزارت است و به عبارتی چون بصورت مستقیم با توسعه افغانستان مرتبط است، لذا یک بحث جدی است و میبایست وزرایی که توانایی کفایت مصرف بودجه انکشافی را نداشتند، استیضاح شوند.
ولی براساس آن چه که شما گفتید، این استیضاحها مرتبط با مسائل انکشافی و توسعهای بوده است. حال آیا وزیر خارجه که به همراه دیگر وزرا در پارلمان استیضاح شد، ارتباطی با مسائل توسعهای و انکشافی دولت دارد؟
بله. وزارت خارجه نیز یک بودجه کوچک انکشافی دارد که بیشتر این بودجه برای توسعه نمایندگیهای سیاسی افغانستان در خارج از کشور، خرید املاک و مسائل این چنینی به مصرف میرسد که البته رابطه مستقیمی با مساله سیاست خارجی به عنوان وظیفه اصلی وزارت خارجه ندارد. متاسفانه وزیر امور خارجه هم در مجلس نمایندگان استیضاح شد که طبیعی است این موضوع مورد موافقت وزارت امورخارجه و حکومت افغانستان نیست، بدلیل این که وزیر امورخارجه نه بخاطر عدم انجام دقیق وظیفه اصلی خودش که پیشبرد سیاست خارجی است، بلکه بخاطر یک امر اداری و مالی حاشیهای در وزارت امورخارجه مورد استیضاح قرار گرفته است، که طبیعتا این روند طبیعی و معقولانهای نیست.
در عین حال این استیضاحها در روزهای بعد نیز ادامه داشت و حتی برخی وزرا بصورت غیابی استیضاح شدند. با این شرایط اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، دولت بدون شک با بحران مواجه خواهد شد و اعضای پارلمان نیز از این موضوع آگاه هستند. لذا در این شرایط هدف پارلمان از پیگیری و اصرار بر این استیضاحها چیست؟
باید توجه داشت که موضوع کمی سیاسی شده است و برخی تصفیه حسابها نیز در این میان وجود دارد و نگرانی که جناب رئیس جمهوری اسلامی افغانستان و جناب رئیس اجرایی دارند، همین است که استیضاح گروهی وزرا به نفع افغانستان نیست و طبیعتا میتواند مشکلات جاری در مصرف بودجه را با تعلل و تاخیر مواجه کند و به هر حال این یک روند گره گشا نیست. فعلا حکومت افغانستان، استیضاح گروهی وزار را موجه نمیداند و ما امیدوار هستیم که در مذاکراتی که میان حکومت و مجلس در جریان است ما به یک نتیجه عادلانهای برسیم که روند حکومتداری در افغانستان بیش از این آسیب نبیند.
واکنش سایر احزاب و گروهها به مسائل اخیر در ارتباط با استیضاح گروهی وزرا چگونه بوده است؟ با توجه به این که به نظر میرسد حتی برخی احزاب مخالف دولت نیز با رویه فعلی پارلمان مخالفت کردهاند؟
در این ارتباط باید توجه داشت که یکی بحث رقابتهای حزبی و سیاسی است و دیگری روند حکومتداری. در رقابتهای سیاسی طبیعتا نباید روند حکومتداری فدا شود. احزاب سیاسی چه درون و چه بیرون حکومت، ممکن است دیدگاههای متفاوتی داشته باشند، اما بطور مشخص با توجه به دیدگاهشان نسبت به وزیرامورخارجه و جمعیت اسلامی افغانستان، استیضاح آقای ربانی را روندی غیرعادلانه و غیرمعقول میدانند و جناب وزیر امورخارجه نیز پس از جلسه پارلمان، در وزارت امورخارجه حاضر شدند و گفتند تا زمانی که حکومت وحدت ملی به من نیاز داشته باشد و من تشخیص دهم که در افغانستان مفید خواهم بود، در مسند خودم به عنوان وزیرامورخارجه باقی خواهم ماند و ایشان تصمیم مجلس نمایندگان را نپذیرفتند.
با این شرایط اگر آقای وزیر تصمیم پارلمان را مورد پذیرش قرار ندهند، این مسئله ممکن نیست که به شکلگیری بحران و پیچیدهتر شدن شرایط بیانجامد؟
در این زمینه حکومت موضوع را به دادگاه عالی افغانستان ارجاع داده است و بصورت جدی استیضاحهای اخیر را بویژه در مورد وزیر امور خارجه پیگیری خواهد کرد، چون وزیرامورخارجه در مورد امری استیضاح و از نظر مجلس نمایندگان فاقد صلاحیت عنوان شده، که جز وظایف اصلی وزیر امورخارجه نیست. اگر وزیرامورخارجه در وظایف اصلی که پیشبرد سیاست خارجی است، عدم کفایت داشت، این بحث دیگری بود. ولی بحث مصرف بودجه توسعهای از وظایف وزیر امورخارجه نیست.
بعضیها هم از آقای اشرف غنی انتقاد دارند و معتقدند آقای اشرف غنی خیلی دیر اعلام کرد که آمار اشتباه و ناصحیح به مجلس داده شده است، در صورتی که آقای غنی میبایست پیش از استیضاح این مسئله را دنبال میکرد. آیا واقعا آقای اشرف غنی میتوانست از وقوع استیضاح وزیر امور خارجه جلوگیری کند؟
سیستم تدارکاتی افغانستان سیستم طولانی و طویل مدت است، اگر حتی پولی از طرف یک وزارت به مصرف برسد، آن پول تا مراحل اصلی خود را نهایی نکند، در پایگاه اطلاعاتی و آماری وزارت مالیه، آن پول مصرف شده به حساب نمیآید. وزارت امورخارجه آن پولهایی را که در اختیار داشته مصرف کرده و حتی بیش از 75درصد از بودجه خود را مصرف کرده اما در پایگاه آماری وزارت مالیه این مصرف ثبت نشده است. علاوه بر این بخشی دیگر از بودجهای که در سایر وزارتخانهها وجود دارد و به وزارتخانهها تعلق میگیرد، این بودجهها، غیر اختیاریه است، یعنی وزارتخانههای مربوطه اجازه مصرف این بودجهها را ندارند. مثلا بخشی از بودجه توسعهای وزارت امورخارجه مربوط به خرید ملک برای نهادهای بینالمللی است که در کابل فعالیت دارند و طبیعتا اجازه مصرف و خرج این بودجه را ندارند. نهادهای بینالمللی که در کابل حضور دارند، آن بودجه را میدهند به مالکی که زمین در دست اوست و وزارت خارجه نقش واسطه را دارد. اما متاسفانه وزارت مالیه این بودجه را جز بودجه توسعهای و انکشافی وزارت خارجه به شمار آورده و مجلس نمایندگان عدم خرید ملک توسط بانک جهانی را، عدم توانایی وزارت خارجه در مصرف بودجه انکشافی محاسبه کرده است.
با این حال در صورتی که تحولات اخیر به ایجاد بحران داخلی مقطعی منجر شود، چشمانداز حل مشکلات اخیر به چه صورت است و چگونه میتوان مسائل اخیر میان دولت و پارلمان را حل و فصل کرد؟
بطور طبیعی این موضوع با گفتگو و تفاهم حل خواهد شد و مذاکرات دولت با بزرگان پارلمان جریان دارد و بویژه در ارتباط با وزیر امورخارجه، محکمه عالی افغانستان موضوع را مورد بررسی قرار میدهد و در صورتی که رای نمایندگان پارلمان فاقد وجه قانونی باشد، پارلمان وزیرامورخارجه را در سمت خود ابقا خواهد کرد.
تلگرام 09158919412