ایگور پانکراتینکو : اصلاحات آرام سیاسی-اقتصادی اولین گام «میرضیایف» در ازبکستان
ایگور پانکراتینکو :
اصلاحات آرام سیاسی-اقتصادی اولین گام «میرضیایف» در ازبکستان
«شوکت میرضیایف» در آینده اصلاحات آرام سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در این کشور را با احتیاط و بدون شتابزدگی آغاز خواهد کرد.
۹۵/۰۹/۱۶ :: ۱۲:۱۶
«ایگور پانکراتینکو» کارشناس سیاسی روس در یادداشت اختصاصی که در اختیار خبرنگار خبرگزاری فارس در دوشنبه قرار داده است به انتخابات ریاست جمهوری ازبکستان اشاره کرده و در مورد روابط خارجی این کشور با کشورهای منطقه و فرامنطقه مطالبی را بیان کرده است.
در این یادداشت آمده است: بدون اغراق انتخابات ریاست جمهوری در ازبکستان را میتوان به عنوان انتخابات «شوکت میرضیایف» عنوان کرد. این واقعیت زمانی که «نعمت الله یولداش اف» رئیس پارلمان ازبکستان که طبق قانون اساسی این کشور بایستی پس از مرگ کریماف ریاست موقت جمهوری را بر عهده میگرفت، به نفع میرضیایف از آن دست کشید، به طور کامل روشن شد.
از سوی دیگر رقبای میرضیایف در انتخابات ریاست جمهوری از جمله «حاتمجان کتمان اف» از حزب خلق دموکراتیک، «سرور آتمراداف» از حزب دموکراتیک «ملی تیلمنیش» و «نریمان عمراف» از حزب سوسیال دموکرات در اصل از امکان رقابت با میرضیایف که تا قبل از آن در طول 13 سال پست نخست وزیری با خود داشت، برخوردار نبودند.
به عبارت دیگر موضوع انتخاب میرضیایف 59 ساله به عنوان دومین رئیس جمهور ازبکستان نه در حوزه های انتخاباتی بلکه قبل از آن از طریق مذاکرات نخبگان محلی و گروه های توانمند منطقهای که موفق به تقسیم میراث «اسلام کریماف» بین خود شدند، حل گردیده بود. بنابراین جریان انتخابات روز یکشنبه نه برای مردم ازبکستان و نه برای کارشناسان و تحلیلگران موارد غیر قابل انتظار نداشت و نتایج نیز از پیش معلوم بود.
اما حال دیگر بحث جالبتر این است که تاشکند به عنوان یک بازیگر کلیدی منطقه تحت ریاست میرضیایف در رابطه با سیاست داخلی و خارجی چه مسیری را انتخاب خواهد کرد. با توجه به نتایج حدود سه ماه فعالیت های وی به عنوان رئیس جمهور موقت می توان به نکاتی دست پیدا کرد.
میرضیایف میراث به اصطلاح سنگینی را تحویل گرفته است. پشت ثبات ازبکستان مشکلات بسیار بزرگ اجتماعی و اقتصادی نیازمند به سرمایه گذاری، افزایش نارضایتی طبقه متوسط و جوانان، روابط پیچیده با همسایگان و فشارهای رو به افزایش مسکو، واشنگتن و پکن که برای تسلط بر آسیای مرکزی بین هم رقابت می کنند، پنهان شده است.
نخبگان ازبک نیاز این کشور به نوسازی را به خوبی درک می کنند. کریماف با استفاده از اعتباری که در میان مردم داشت قادر به مهار کردن مشکلات بود که انجام چنین کاری در شرایط جدید غیرممکن خواهد بود. اما در عین حال تغییر جهت گیری سریع با هدف انجام اصلاحات نیز تحولات منفی اجتماعی و از دست دادن کنترل اوضاع کشور را در پی خواهد داشت.
از این رو استراتژی رئیس جمهور جدید ازبکستان چنین خواهد بود که اصلاحات را آغاز خواهد کرد ولی از احتیاط و عدم شتابزدگی کار خواهد گرفت. از این نظر طرفداران آزادی های سریع سیاسی و اقتصادی را یک نوع ناامیدی در انتظار خواهد بود. چرا که برای تاشکند اصلاحات تدریجی اجتماعی و اقتصادی ضامن حفظ ثبات و جلوگیری از اغتشاشات اجتماعی خواهد بود.
اقداماتی که در ماه های اخیر از سوی میرضیایف پیشنهاد شدند، از جمله تهیه و تصویب قانون مبارزه با فساد، آزادسازی بازار ارز و حمایت از حقوق تجار امکان کاهش نارضایتی اجتماعی و افزایش فعالیت های اقتصادی مردم این کشور را به دنبال خواهند داشت.
علاوه بر این در ماه اکتبر سال جاری برای کشاورزانی که محصولات خود را به خارج صادر می کنند تسهیلات در نظر گرفته شد که بر اساس آن تنها 25 درصد از درآمد ارز خارجی را به دولت می فروشند در حالی که این رقم قبلا به 50 درصد می رسید.
اقدامات رئیس جمهور جدید ازبکستان در جهت جلب سرمایه گذاری خارجی نیز جالب توجه بوده و به این منظور حدود 200 پروژه مشترک مختلف از جمله 547 مورد ذخایر معدنی معرفی شده است که این موضوع می تواند منجر به بهبود جدی فضای اقتصادی و تجاری و ورود سرمایههای خارجی شود. در مجموع 657 پروژه سرمایه گذاری با هزینه 40 میلیارد دلار برای پنج سال آینده معرفی شده است.
به صورت عمده برنامه اقتصادی میرضیایف شامل دو بحث اساسی است: حمایت از تجارت و جلب سرمایه گذاری خارجی که بایستی منجر به افزایش صد در صدی تولید محصولات ناخالص داخلی تا سال 2030 و به 40 درصد رسیدن سهم صنایع در اقتصاد این کشور خواهد شد. همچنین قرار است حجم تولیدات نساجی سه برابر و تولید دارویی 2.5 برابر بالا رود.
ضمنا پروژه احداث 15 هزار منزل برای خانواده های نیازمند در سال 2017 و کاهش دو برابری حجم پرداخت اولیه برای دریافت وام منزل نیز در برنامه انتخاباتی میرضیایف جایگاه ویژه ای داشت. در مجموع رئیس جمهور جدید ازبکستان طی سه سال آینده قصد ساخت 50 هزار آپارتمان در شهرهای بزرگ این کشور را دارد.
البته این انتظار هم وجود ندارد که اصلاحات رهبری جدید ازبکستان به طور سریع و بدون مشکلات صورت گیرد. دلیل اصلی هم به آن بر می گردد که از مقامات خواسته شده تا از بخشی اختیارات خود در رابطه به کنترل و صدور مجوز برای تجار و کارفرمایان دست کشند. گذشته از این تحقق اصلاحات نه تنها منجر به کاهش درآمدهای غیر قانونی مقامات مربوطه ازبک (نظیر رشوه خواری) خواهد شد بلکه جایگاه آنها را از «تعیین کننده سرنوشت» تجار و کارفرمایان به «تبعیت از قانون» تغییر خواهد داد که معلوم است پذیرش شرایط جدید برایشان سخت خواهد بود.
گذشته از این برنامه میرضیایف در مورد مبارزه با فساد نیز تا حدود زیادی با مشکلات برخورد خواهد کرد ولی چنانچه بتواند حداقل بخشی از آن را پیاده کند روی اقتصاد و شرایط اجتماعی مردم تاثیر بسزایی خواهد گذاشت که این مهم را رئیس جمهور جدید و تیم وی خوب درک میکنند.
البته در زمینه سیاست خارجی نیز مسائل جدی و پیچیده ای در انتظار رهبری جدید تاشکند است. از جمله روابط ازبکستان با کشورهای همسایه دچار یک سری از مسائل می باشد. از یک سو رقابت با قزاقستان باقی مانده و از سوی دیگر نخبگان ازبک از میرضیایف به صورت قاطع می خواهند در در مناسبات خود با دوشنبه و بیشکک دارای وضعیتی برتر باشد. البته میرضیایف نیز به خوبی درک می کند که چنین برتری شرط الزامی حفظ موقعیت مناسب در تعاملات تاشکند با بازیگران بزرگی نظیر پکن، واشکنتن و مسکو می باشد.
البته این واقعیت نیز وجود دارد که فشارهای شدید ازبکستان به قرقیزستان و تاجیکستان که توسط «اسلام کریم اف» انجام می شد نتوانست منجر به قرار گرفتن این دو کشور همسایه در مدار منافع تاشکند شود. بنابراین واضح است که رفتارهای تاشکند در برابر همسایه های خود نرم تر شده و اقدامات قلندرمابانه مانند مسدود کردن راه آهن، قطع پروازها و اختلافات مرزی و... به تدریج از بین خواهند رفت. اما همزمان برتری خواهی ازبکستان از بین نرفته و تنها فشار های خشن تاشکند به فشار های به اصطلاح نرم تر و نسبتا دیپلماتیک بر مبنای واقعیات اقتصادی و با استفاده از طرف های ثالث تبدیل خواهد شد.
برای میرضیایف روابط ازبکستان با بازیگران بزرگ هم یک وضعیت دشواری را به همراه خواهد داشت. در مورد روابط تاشکند با پکن می توان گفت که در این زمینه همه چیز روشن است و در حال حاضر چین بهترین شریک ازبکستان به شمار می رود. پکن بدون طرح مطالبات سیاسی آماده است به طور فعال در اقتصاد ازبکستان سرمایه گذاری کند و تاشکند را در پروژههای اقتصادی منطقه ای و بین المللی خود به عنوان شریک و همکار داشته باشد. برای تاشکند لازم است تا در مناسبات خود با پکن توازن منافع خود را حفظ کند و نگذارد که یک روزی کنترل اقتصاد این کشور در اختیار چین قرار گیرد.
اما برای تاشکند بحث روابط با مسکو و واشنگتن یک مقدار پیچیده تر به نظر می رسد. استراتژی جدید آمریکا تحت عنوان «بازگشت به آسیای مرکزی » گسترش روابط با تاشکند و برقراری مواضع آمریکا در ازبکستان را به عنوان یکی از جنبه های کلیدی سیاست واشنگتن در مورد این منطقه را در نظر دارد. به این خاطر بود که دولت آمریکا از ادعاهای خود در مورد «نقض حقوق بشر در ازبکستان» و... دست کشید.
مسکو نیز به نوبه خود امید متقاعد کردن تاشکند به همکاری نزدیک (با حساب روی عضویت این کشور در آینده) با اتحاد اقتصادی اوراسیا و پیوستن به سازمان پیمان امنیت جمعی را از دست نداده است. مسکو به نوعی به آن اشاره می کند که آماده است ضامن امنیت ازبکستان در برابر تهدیدات تروریستی باشد که این موضوع هفته گذشته در دیدار «سرگئی شایگو» وزیر دفاع روسیه با «کابول بردی اف» همتای ازبکش تاکید شد. شایگو گفت که وضعیت موجود در مرزهای ازبکستان بار دیگر اهمیت همکاری در چهارچوب سازمان پیمان امنیت جمعی و سازمان همکاری های شانگهای را به نمایش می گذارد.
اما به نظر می رسد کرملین را ناامیدی در انتظار است چرا که روابط نزدیک بین مسکو و تاشکند محدودیت های را با خود دارد که از دوران کریماف منشاء می گیرند، بعید است ازبکستان در آینده نزدیک روابطی با روسیه برقرار کند که باعث ایجاد کوچکترین تردید نسبت به استقلال سیاسی، نظامی این کشور شود.
دیگر اینکه از نظر اقتصادی برای تاشکند پکن شریک جالب تری خواهد بود و اگرچه مبادله تجاری بین روسیه و ازبکستان به تدریج افزایش پیدا کند ولی باز هم جهت گیری اقتصادی ازبکستان به نفع پکن و پروژه های چینی خواهد بود. بنابراین صحبت از عضویت ازبکستان در اتحاد اقتصادی اوراسیا و سازمان پیمان امنیت جمعی اصلا بدون دلیل خواهد بود.
در مورد روابط تاشکند با واشنگتن نیز وضعیت مشابهی وجود خواهد داشت و رهبری جدید ازبکستان تلاش خواهد کرد تا از روابط این کشور با آمریکا حداکثر منافع سیاسی، مالی و اقتصادی را ببرد و ضمن آن به اصطلاح از خط قرمز عبور نکند تا به یک ابزار بازی آمریکا در منطقه که هدف عمده آن جلوگیری از گسترش دامنه نفوذ چین می باشد، تبدیل نشود.
تلگرام 09158919412