آسیا نیوز

مناسبات امنیتی و سیاسی در منطقه آسیای جنوبی این روزها به سرعت در حال پوست اندازی است. هند که رقابت با آمریکا را در گذشته دنبال می‌کرد، امروز متمایل به واشنگتن است و در مقابل پاکستان هرچه بیشتر از ایالات متحده فاصله می‌گیرد. این فاصله گیری اسلام‌ آباد از واشنگتن حداقل در دوره اوباما به خوبی مشهود بود.

از طرف دیگر روسیه و پاکستان دو رقیب دیرین، به نظر می‌رسد به سوی مناسبات همکاری جویانه و تعامل امنیتی متقابل علاقه مند شده‌اند. نمونه این گرایشات در مانور نظامی مشترک پاکستان و روسیه آشکار است.

مانور نظامی مشترک اخیر پاکستان و روسیه، برای نخستین بار بود که پس از جنگ سرد برگزار می‌شد. در دوران جنگ سرد، پاکستان به عنوان یک کشور مسلمان در مقابل اتحاد جماهیر شوروری قرار داشت و حال به نوشته خبرگزاری رویترز، این رزمایش مشترک روسیه با پاکستان، نشانه دیگری از چرخش سیاست‌های کرملین در حوزه جنوب آسیاست.

از طرف دیگر تمایل پاکستان به نزدیکی بیشتر به روسیه بطور کامل آشکار است. اسلام آباد در حالیکه روابطش با واشنگتن به سرعت درحال سرد شدن است، چشم به اتحاد جدیدی در منطقه دارد و برای این اتحاد بهترین گزینه را مسکو می‌داند. سال گذشته نیز پاکستان و روسیه درباره خرید جنگنده‌های سوخو و بالگردهای ام آی ۳۵ به رایزنی با یکدیگر پرداختند و به توافقاتی در این خصوص دست یافتند.

مجموع این شرایط تنها یک معنا را می‌تواند به ذهن متبادر کند و آن این که مسکو و اسلام آباد در حال گسترش و تعمیق روابط بلند مدت خود می‌باشند. اما آیا این روابط می‌تواند روسیه را به شریک اولی پاکستان در منطقه و نظام بین‌الملل مبدل سازد؟ در واقع آیا از این پس روسیه می‌تواند جایگزین آمریکا برای پاکستان باشد؟

نمی‌توان به آسانی پاسخ به این سوال را محدود به چند شاخصه و عامل منطقه‌ای نمود. مجموعا شرایط و زمینه‌های متعددی در ارتباط با استراتژیک شدن و تعمیق روابط کشورها در سطح نظام بین‌الملل وجود دارد، اما تا آن جا که این شاخصه‌ها مربوط به برخی عوامل منطقه‌ای در روابط اسلام آباد و مسکو است، می‌بایست چند مانع اساسی را در نظر گرفت.

بطور قطع عامل طالبان یکی از نقاط مورد افتراق و اختلاف پاکستان و روسیه است. همین عامل به تنهایی کافی است که بزرگترین مانع تعمیق و ایجاد همسویی استراتژیک میان پاکستان و روسیه باشد. روسیه بسیار با دقت و تا اندازه‌ای هم با ناامیدی، از پاکستان می‌خواهد حمایت‌اش از طالبان افغانستان را کاهش دهد تا جنگ داخلی افغانستان که آسیای میانه را تهدید می‌کند، خاتمه یابد. این مناطق از جمله مناطق آسیب‌پذیر و تحت نفوذ شوروی سابق هستند که در حال حاضر  ثبات در آن‌ مناطق به عنوان حیات خلوت روسیه بسیار تعیین کننده است، اما برای پاکستان نیز حمایت نکردن از طالبان در آسیای مرکزی تقریبا حکم انقلاب دارد. حمایتی که متناقض با ثبات مورد نظر روس‌هاست.

از طرف دیگر همین حمایت پاکستان از طالبان و افزایش انتقادات به خاطر آن، به انزوای  منطقه‌ای پاکستان دامن زده و اسلام آباد مدام از سوی هند، افغانستان، ایران و حتی گاه آمریکا و دیگر کشورهای عضو سازمان اتلانتیک شمالی یا ناتو مورد سرزنش قرار می‌گیرد. همین انزوا و انتقادت همه جانبه از سوی دیگر خود عامل گرایش پاکستانی‌ها به روسیه است. از این رو، جای تعجب نیست که پاکستان ناچار شده و با احتیاط مشتاق است تا روابط‌ش را با روسیه بهبود بخشد. اسلام‌آباد امیدوار است تا از طریق روابط گرم‌اش با مسکو، در برابر فشارهای آمریکا و دیگر کشورهای غربی ایستادگی کند و بتواند بیشتر از یک متحد منطقه‌ای داشته باشد.

با این حال نشانه‌های واقعی روابط بهبود یافته میان پاکستان و روسیه هنوز ناکافی است. هرچند، حکومت پاکستان در حال بازسازی روابط جدیدش با مسکو است، اما روس‌ها بسیار محتاطانه قدم برمی‌دارند؛ به ویژه به خاطر روابط دیرینه‌ی‌شان با دشمن بزرگ پاکستان یعنی هند .روسیه علاقه ای به نارضایتی هند که بزرگترین خریدار سلاح و جنگنده‌های روسی در جهان است، ندارد و روابطش با هند حتی ریشه‌دار تر از پاکستان است. هند به لحاظ تاریخی، یکی از چند کشور عدم تعهد آسیایی بود که در دوران جنگ سرد در کنار اتحاد جماهیر شوروی ایستاد. از طرف دیگر، درحال حاضر هم روسیه و هم هند سلاح‌ها و هلیکوپترهای مورد نیاز ارتش افغانستان را تهیه می‌کنند.

همین روابط ریشه‌دار روسیه با هند به عنوان یک شریک قدیمی باعث شد که حتی پوتین، علی رغم دعوت رسمی نواز شریف، نخست وزیر پاکستان در اوایل ماه مارس ۲۰۱۶ برای دیدار از اسلام‌آباد، اما پاسخ دهد که هیچ دلیل التزام‌آوری برای توجیه این دیدار نیست. این پاسخ کرملین، موضع‌گیری آشکاری از جانب روس‌ها بود تا به اسلام‌آباد بفهمانند که دلایل برای اختلافات از جمله مسئله طالبان، همچنان بیش از موارد مورد اشتراک است.

 با این‌حال، اگرچه اسلام‌آباد و مسکو به سوی کنار گذاشتن خصومت‌های دیرینه‌ که سال‌ها ادامه داشت، حرکت کرده‌اند، اما مادام که مسئله طالبان برای پاکستان همچنان در اولویت است نه پوتین که هیچ رئیس جمهور روسیه به پاکستان نخواهد رفت. تاریخ نیز گواه همین مدعاست و در تمام دهه ۱۹۹۰، در حالی که پاکستان به حمایت‌ از دولت طالبان در کابل مشغول بود، همزمان مسکو مخالفان ضد طالبانی را زیر چتر حمایت خود داشت.

براین اساس، کلید روابط گرم‌تر پاکستان با روسیه، پایان مسئله افغانستان یا همان جنگ داخلی در افغانستان از طریق پایان حمایت اسلام آباد از طالبان است. 

مضاف بر این در حال حاضر، وجود تهدید مشترک داعش، روسیه و پاکستان را می‌تواند بیشتر همسو کند. داعش در حال سربازگیری نوجوانان روسی از آسیای مرکزی و از میان جوانان پاکستانی است و این تهدید مشترک، کار استراتژیک سازی روابط پاکستان با روس‌ها را آسان‌تر خواهد ساخت، براین اساس استراتژیک شدن روابط پاکستان و روسیه، ممکن است، اگر اسلام‌آباد بتواند در مورد طالبان به یک جمع‌بندی نهایی برسد. بنابراین پاکستان باید بین طالبان و کرملین یکی را انتخاب کند.

http://alwaght.com/fa/News/77423