آسیا نیوز

الوقت- نشست سه جانبه جمهوری اسلامی ایران، روسیه و ترکیه در مسکو، آن هم بدون هیچ حضور و نشانه‌ای از سوی غرب، این سوال را به ذهن متبادر کرد که آیا این سه کشور در یک ائتلاف جدید در پی حل و فصل بحران سوریه و لااقل در برهه فعلی بحث حلب برآمده‌اند؟

سه شنبه ۳۰ آذر ماه در شرایطی وزرای خارجه سه کشور در نشستی برای حل بحران حلب و مبارزه با تروریسم گرد هم آمدند که کمتر از 12 ساعت پیش از برگزاری نشست، سفیر روسیه در آنکارا با شلیک چند گلوله از سوی ضاربی که مامور سابق پلیس ترکیه معرفی شده و آزادسازی حلب را هشدار می‌داد، به قتل رسید. اگرچه این نشست در موعد مقرر با ادای احترام به آندری گنادیوویچ کارلوف برگزار شد، اما شبح ترور زمانی که آزادسازی حلب زمینه‌ها را برای خروج سوریه از بحران فراهم کرده است، بر این نشست سایه افکند.

به هر روی محمدجواد ظریف، مولود چاووش اوغلو و سرگئی لاوروف وزرای خارجه ایران، ترکیه و روسیه در این نشست آخرین وضعیت حلب پس از آزادسازی را با سه هدف، نخست، پیگیری فرآیند سیاسی برای حل‌وفصل بحران سوریه، دوم، آتش‌بس پایدار و سوم ، مبارزه با تروریسم به‌خصوص با توجه به نقش مهم ترکیه در همسایگی با سوریه مورد بررسی قرار دادند.

در خصوص احتمال شکل گیری ائتلاف سه جانبه میان تهران-مسکو-آنکارا برای حل بحران حلب نظر جعفر حق پناه، کارشناس مسائل ترکیه را جویا شدیم. او معتقد است:« آنچه که اکنون میان روسیه، ترکیه و جمهوری اسلامی ایران در جریان است را نمی‌توان ائتلاف سه جانبه نامید. زیرا ائتلاف مفهومی است که گویای سطح بالایی از اعتمادسازی‌ها، نهادسازی‌ها و درک مشترک از پدیده‌های امنیتی است که بین این سه کشور این موارد به چشم نمی‌خورد.» به گفته این کارشناس، درست آن است که بگوییم بین این سه کشور همکاری‌های تاکتیکی برقرار است که این همکاری‌ها نیز ناظر بر دفع تهدیدات مشترک است. این نکته باعث می‌شود ما سطح این تعاملات را از ائتلاف پایین تر بدانیم.

 پس از برگزاری نشست سه‌جانبه موسوم به «گروه سه»، روزنامه نیویورک‌تایمز در این خصوص نوشت: «وزیران امور خارجه سه کشور روسیه، ایران و ترکیه سه‌شنبه با هم در مسکو دیدار کردند تا در مورد رسیدن به یک توافق سیاسی برای خاتمه دادن به جنگ حدودا شش ساله سوریه با هم کار کنند، اما آمریکا در حاشیه نگاه داشته شد، چون هدف سه کشور یادشده این است که ستیز سوریه را به مسیری هدایت کنند که تامین‌کننده منافع آنها باشد.»

حق پناه نیز در خصوص خروجی این نشست توضیح داد:« بین تهران، مسکو و آنکارا بده بستان‌هایی صورت گرفته تا در ازای تضمین‌های امنیتی برای هر یک، آن کشورها امتیازاتی به دیگران بدهند. به عنوان مثال ترکیه در مقطع کنونی پذیرفته است که در مورد آینده بشار اسد و حلب با ایران و روسیه همکاری کند و این دو کشور نیز متقابلا، دغدغه‌های امنیتی ترکیه را در مناطق مرزی و برخی مسائل کردی مدنظر داشته باشند.

این گفتگوهایی که میان سه کشور صورت گرفته، به نظر می‌آید در همین سطح باشد و نباید انتظاری فراتر از این داشت.»

 این کارشناس مسائل ترکیه با اشاره به این موضوع که همین سطح از همکاری‌ها و توافق‌ها نیز ممکن است تحت تاثیر برخی اتفاقات پیش بینی نشده برهم ریزد، ادامه داد:« در نظر داشته باشیم که در همین مدت نیز برخی اقدامات طرفین، ناهماهنگ با یکدیگر بود؛ به عنوان مثال ترکیه در مورد عملیات سپر فرات با طرف ایران هماهنگی‌های لازم را انجام نداده بود. ولی اکنون به نظر می‌رسد ترکیه در منطقه الباب تاحدودی آزادی عمل پیدا کرده و متقابلا مسئله در حلب به نفع ائتلاف طرفدار دولت بشار اسد به پایان رسیده است. »

با توجه به عدم هماهنگی‌هایی که تا به امروز از سوی ترکیه و بعضا روسیه در مورد بحران سوریه شاهد بودیم وهمچنین چشم انداز چنین همکاری‌هایی نیز حق پناه گفت:«موضوع اصلی به ترکیه بازمی‌گردد که اغلب سیاست‌های سینوسی را در دستور کار قرار می‌دهد و همچنین امکان تعامل با کشورهای بیشتری را در اختیار دارد. لذا شاید در آینده شاهد این موضوع باشیم که ترکیه در یک چرخش آشکار، همکاری‌هایش را با ایالات متحده آمریکا، کشورهای اروپایی و با دولت‌های عربی افزایش دهد. »

به گفته این کارشناس، اما در مورد ایران و روسیه دستکم در بحران سوریه، نوعی ثبات و استمرار سیاست‌هایشان طی ۵ سال گذشته قابل مشاهده است.

 در عین حال بعد از تحولاتی مانند آزادسازی حلب و ترور سفیر روسیه در ترکیه، و در پی برگزاری نشست سه جانبه تهران-مسکو-آنکارا، این سناریو مطرح شد که شاید شرایط برای تقویت و گسترش ائتلاف سه گانه ترکیه، روسیه و ایران برای مبارزه با تروریسم در منطقه و به طور خاص سوریه بیشتر شده است؛ تا حدی که انتظار می‌رود این ائتلاف سه گانه به سمت ارائه یک الگوی امنیتی برای حل دیگر بحران‌های منطقه پیش رود. الگویی که این بار بدون حضور آمریکا و کشورهای اروپایی شکل خواهد گرفت. حق پناه در رابطه با امکان شکل گیری چنین الگویی و چشم انداز آن نیز توضیح داد:« اگر همکاری‌ها را به یک موضوع خاص تعمیم دهیم می‌تواند به عنوان الگویی برای برخی دیگر از مسائل نیز پیگیری شود. به عنوان مثال شاید بتوان همین الگو را برای همکاری‌های ایران، ترکیه و مصر نیز در نظر گرفت. ولی بعید به نظر می‌رسد که این همکاری‌ها تبدیل به الگویی فراگیر شود که کل منطقه را در بر بگیرد.» او معتقد است که در مورد سوریه، به احتمال بسیار قوی ترکیه مایل خواهد بود که سیاست‌های نزدیک به تهران و مسکو را دنبال کند و منافعش را در چنین دستور کاری می‌بیند. اما یک شگفتی ساز مانند تغییر جدی در سیاست‌های دولت جدید دونالد ترامپ ممکن است رفتار ترکیه و حتی ایران و روسیه را نیز در قبال سوریه تغییر دهد.

http://alwaght.com/fa/News/79180