آسیا نیوز

پناهجویان ؛ کارت تهدید اردوغان برای اروپا

(پناهندگان افغانستانی در ترکیه بر اساس آمار و ارقام ۲۰۱۱- ۲۰۱۶)

 ۱۵ جدی ۱۳۹۵

روزنامه اطلاعات روز / علی حکمت ـ دانشجو و فعال پناهجویی در ترکیه

پناهجویان افغان سومین گروه بزرگ از پناهجویان در ترکیه را بعد از پناهجویان سوری و عراقی تشکیل می‌دهند که از اثر جنگ‌های دوامدار و بعد از عبور از چند کشور، به ترکیه پناه جسته‌اند. تعداد این پناهجویان براساس آمار کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد تا ماه جاری دسامبر به ۱۲۲ هزار نفر رسیده که در ۶۲ ولایتی که از طرف دولت ترکیه تعیین شده، زندگی می‌کنند.

همه‌ی پناهجویان افغان که در دفاتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در ترکیه ثبت نام شده‌اند در شهرهای مختلف ترکیه در شرایط اسفناکی زندگی می‌کنند. آن‌ها در داخل ترکیه بدون اجازه‌ی کاری، بدون دریافت کمک‌های مالی از طرف دولت ترکیه و کمیساریا به زندگی‌شان ادامه می‌دهند. آن‌ها اجازه‌ی خارج شدن از شهر را نداشته و سازمان‌های مدافع حقوق مهاجرین نیز از آن‌ها حمایت جدی نمی‌کنند. پرونده‌های آن‌ها مدت‌های طولانی بررسی شده و اکثراً این بررسی‌ها تا ۸ سال نیز به درازا می‌کشد.

نظر به آمار ارائه‌شده از طرف کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد تعداد پناهجویان افغان در ماه آخر سال ۲۰۱۱ به ۲۳۹۵ نفر می‌رسیده درحالی‌که تعداد مجموع پناهندگان در ترکیه در این سال چیزی کمتر از ۱۱ هزار نفر بود.
اما در سال ۲۰۱۲، به یکباره تعداد زیادی از پناهجویان افغان از مرزهای غربی ایران وارد ترکیه شدند که نظر به آمار کمیساریا تعداد آن‌ها به ۸۳۵۹ نفر رسید. اما تعداد واقعی پناهجویان خیلی بیشتر از این رقم بود که کمیساریا آن را در وب‌سایتش نگنجانیده است. در نیمه‌ی دوم این سال گروه‌های بزرگی از پناهندگان افغان هفته‌ها به‌خاطر ثبت نام‌شان در دفتر کمیساریا منتظر ماندند و برای نزدیک به دو ماه، پارک‌های آنکارا را تصرف کرده بودند. بعدا والی آنکارا با هماهنگی شهرهای دیگر، این پناهندگان را توسط اتوبوس به شهرهای دور و نزدیک منتقل کردند.
در این سال کمیساریای عالی پناهندگان به‌خاطر افزایش بیش از حد پناهندگان افغان در آنکارا، سیستم پذیریش و ثبت‌نام را تغییر داد و آن را به‌شکل یک پروژه به یک سازمان محلی ترکی (آسام) سپرد که تا هنوز این پروسه به‌شکل سالانه به این موسسه سپرده می‌شود.
افزایش یکبارگی پناهندگان افغان در ترکیه، مقامات کمیساریا را نگران ساخت و وادارشان ساخت تا سیاست بررسی و جابه‌جایی پناهندگان افغان از ترکیه به کشور سومی را به حالت تعلیق درآورند که این روند تا هنوز ادامه دارد و فقط بعضی از پرونده‌های استثنایی برای کشورهای سومی انتخاب می‌شوند.

سال ۲۰۱۳ اما سال آرامی برای پناهندگان افغان در ترکیه بود، در این سال فقط ۱۱۸۷ پناهجو از مرزهای مشترک ایران و ترکیه عبور کرده و خود را به دفتر کمیساریا ثبت نام کرده بودند. مشخص است که به تعلیق درآوردن بررسی و جابه‌جایی پرونده‌های پناهجویان تأثیر آشکاری بر کاهش پناهجویان داشته است.
در سال ۲۰۱۴ با آن‌که تعداد کمتری از پناهجویان افغان وارد ترکیه شده بودند اما سالی پر ماجرای برای پناهندگان افغان در ترکیه بود. پناهندگان افغان در بهار این سال یک تظاهرات مسالمت‌آمیز و طولانی را راه‌اندازی کردند که در آن بیش از ۸ هزار نفر از شهرهای مختلف اشتراک کرده بودند.
اعتراض پناهجویان افغان در برابر سیاست‌های سختگیرانه و تبعیض‌آمیز کمیساریا شکل داده شده بود که ۵۳ روز ادامه یافت و سرانجام بدون نتیجه به پایان رسید. در این اعتراض پناهجویان در مقابل دفتر کمیساریا در قلب آنکارا خیمه زده بودند و ده‌ها نفر لب‌های خود را دوخته و اعتصاب غذایی کرده بودند.
نظر به آمار کمیساریای عالی پناهندگان – شبعه‌ی ترکیه، تعداد مجموعی پناهندگان افغان به ۱۰۰۵۲ نفر می‌رسد. به این معنا که در تمام سال ۲۰۱۴ تنها ۵۰۷ پناهجو از افغانستان در این دفتر ثبت نام شده‌اند که نظر به سال گذشته کاهش ۵۷درصدی را نشان می‌دهد.

۲۰۱۵؛ سال پرماجرایی برای ترکیه و پناهندگان
تا آپریل ۲۰۱۵ همه چیز نورمال و مثل سال قبل ادامه می‌یافت، اما بعد از عبور اولین قافله‌ی پناهجویان از کشورهای بالکان و عبور آن‌ها از مرزهای این کشور‌ها و رسیدن بدون مشکل تا مرکز و شمال اروپا، وضعیت دگرگون شد و سیلی از پناهجویان از آفریقا، خاورمیانه و آسیا که در صدر آن‌ها پناهجویان سوری، افغان وعراقی به سوی مرزهای ترکیه سرازیر شدند.
به‌یکبارگی بازار قاچاق پناهجویان از مرزهای شرقی، جنوبی و غربی ترکیه چنان رونق یافت که حتا ترک‌های ساحل‌نشین از فروش قایق، جلیقه‌ی نجات و موتورهای قایق میلیونر شدند و بازار هوتل‌های ناحیه‌های مختلف استانبول، چناک قلعه، ازمیر و چند شهر دیگر رونق بی‌سابقه‌یی یافت. بازار قاچاقچیان انسان به اندازه‌یی گرم شده بود که روزانه حتا بیشتر از ۵ هزار نفر خود را به جزیره‌های یونانی‌نشین آن‌سوی آب‌های مرمره می‌رساندند. به این‌معنا که روزانه بیش از ۱۰۰ قایق ۵۰ نفره از آب‌ها عبور می‌کرد.
آن‌طرف آب‌ها اما، یونان ناتوان از ثبت نام و انتقال پناهجویان از جزیره‌ها به خاک اصلی‌اش، کشتی‌های بزرگی را به کرایه گرفته بود. سازمان‌های امدادگر مختلف در جزیره‌های یونانی نزدیک به ترکیه، دفاترشان را منتقل کرده بودند تا به پناهجویان گیرمانده در آب کمک کنند و از غرق شدن نجات‌شان دهند. تعدادی نیز به آن‌عده از پناهجویان که از آب‌های یخبندان خود را به ساحل جزیره‌ها می‌رساندند لباس‌های گرم و استراحتگاه آماده می‌کردند.

اما کشورهای اروپایی که تصور این‌همه پناهجو را حتا در شمالی‌ترین کشورها نداشتند، به فکر تغییر سیاست‌های مرزی شدند که آن‌هم به آسانی اتفاق نیفتاد. تا خود را تکان دادند، تعداد پناهجویان از مرز یک میلیون گذشته بود.
برگردیم به ترکیه، تعداد پناهجویان افغان نظر به آمار کمیساریای عالی پناهندگان در این سال به ۹۴ هزار نفر رسید که یک افزایش ۸۳۵درصدی را نشان می‌دهد. اما این کل ماجرا نیست زیرا بیش از نیمی از افغان‌ها بعد از ورود به ترکیه هیچ زحمتی ثبت نام در دفتر کمیساریا را به‌خود نداده و به شکل مستقیم به استانبول و بعد به شهرهای ساحلی سفر می‌کردند تا بعدا ترکیه را ترک کنند. افغان‌ها بعد از سوری‌ها در رده‌ی دوم جدول بودند که نظر به آمار ثبت‌شده در کشور‌های اروپایی به ۱۸۵ تا ۱۹۰ هزار نفر می‌رسید. افغان‌هایی که خود را در سال ۲۰۱۵ به اروپا رسانیده بودند، رقم ۲۳درصد پناهجویان را به‌خود اختصاص می‌دهند.

۲۰۱۶
اما ترکیه که خود درگیر مشکلات سیاسی، امنیتی و فساد در اداره‌های دولتی‌اش بود، از توده‌ی پناهجویانی که در این کشور زندگی می‌کردند و یا قصد عبور از ترکیه به سمت کشورهای اروپایی را داشتند، در مقابل کشورهای اروپایی از این پناهجویان استفاده‌ی سیاسی و ابزاری کرد. ترکیه با باز گذاشتن مرزهای غربی خاکی و دریایی‌اش برای عبور پناهندگان، اتحادیه‌ی اروپا را تا مرز از هم پاشیدن پیش برد و سرانجام با یک توافق ننگین با اتحادیه‌ی اروپا در بهار سال ۲۰۱۶، مرزهایش را بست تا در بدل آن سفر آزاد اتباعش به اروپا را به‌دست آورد که بعد از گذشتن ۹ ماه هنوز به این آرزویش نرسیده است. هنوز اردوغان با تهدید «بازکردن مرزهای غربی به‌روی پناهندگان» کشورهای اتحادیه‌ی اروپا را از عملی کردن توافق‌نامه، هشدار می‌دهد.
ترکیه در ۲۰۱۶ یک کودتای نظامی را نیز پشت سر گذاشت. درگیری با مخالفان جدایی‌طلب کردی در داخل کشور، جنگ‌های داخلی سوریه و حضور فعال نظامی روسیه به حمایت از دولت بشار اسد و حمایت امریکا از گروه‌های کردی شمال سوریه، ترکیه را ناگزیر از مداخله‌ی نظامی در داخل خاک‌های سوریه کرد.
سقوط هواپیمای نظامی روسیه توسط ترکیه و تحریم اقتصادی و روابط سیاسی متقابل روسیه، حملات انتحاری در استانبول، آنکارا و چند شهر دیگر، مشکلات امنیتی و کاهش ورود توریست‌های خارجی در ترکیه، فشار اقتصادی زیادی بر بدنه‌ی دولت اسلام‌گرای ترکیه وارد ساخت که اردوغان را مجبور به عذرخواهی از روسیه کرد.
اگرچه کشورهای اروپایی مطابق توافق‌نامه، کمک‌های ۶ میلیارد یورویی برای بهتر ساختن شرایط زندگی پناهجویان (به‌ویژه سوری) در ترکیه را وعده داده بودند که تا هنوز فیصدی کمی آن را پرداخته‌اند، اما ترکیه فعلا میزبان بیش از ۳ میلیون پناهجو از سوریه و کشورهای دیگر می‌باشد که از این جهت، فشار زیاد اقتصادی و سیاسی از طرف رقبای سیاسی‌اش را تحمل می‌کند.
آمار پناهجویان افغان که احتمال می‌رود تا آخر سال ۲۰۱۶ تعداد آن‌ها به ۱۲۵ هزار نفر برسد، بیانگر این است که بیش از ۳۰ هزار پناهجو از افغانستان وارد ترکیه شده است. این آمار نظر به سال گذشته کاهش ۳۳درصدی را نشان می‌دهد که توافق ترکیه با اتحادیه‌ی اروپا و از طرف دیگر اخراج پناهجویان افغان از اروپا به افغانستان، در این کاهش اثری مستقیم دارد.

http://www.etilaatroz.com/44609