جایگاه سوریه در سیاست خارجی روسیه

1395/11/24

پژوهشگاه مطالعات جهان iwstudies

کشور سوریه گستره جغرافیایی مهمی از منطقه خاورمیانه را به خود اختصاص داده است که برای کنشگران خارج از منطقه همانند روسیه از اهمیت بسزایی برخوردار است. دو کشور روسیه و سوریه چه قبل از فروپاشی شوروی و چه پس از آن، دارای اتحاد راهبردی با یکدیگر بوده اند. سوریه در حال حاضر، تنها پایگاه مستحکم روسیه در منطقه خاورمیانه به شمار می رود که کرملین از آن به عنوان دژ مستحکمی جهت دفاع از منافع خود در خاورمیانه و همچنین ایجاد توازن در مقابل کشورهای غربی بالاخص ایالات متحده آمریکا بهره می گیرد. از  زمان آغاز بحران کنونی سوریه در سال 2011، روس ها حمایت تمام عیار در حوزه های مختلف اعم از سیاسی، نظامی، اقتصادی و رسانه ای از دمشق به عمل آورده است. حال سوال اینجاست که دلائل اصلی اهمیت سوریه برای فدراسیون روسیه کدامند؟

در ابتدا باید گفت که امروزه ائتلاف ها و اتحادها از اهمیت به سزایی برخوردارند و کشورها به صورت منفردانه جهت برآورده ساختن منافع خود با مشکلات عدیده ای مواجه هستند. از این نظرگاه، مسکو نیز به دمشق در وهله اول به عنوان متحدی راهبردی در منطقه استراتژیک خاورمیانه می نگرد که یافتن چنین متحدی در این منطقه بسیار سخت، زمان بر و هزینه بردار به نظر می رسد. از این رو، همان طور که ایالات متحده آمریکا هم اکنون از طریق پایگاه های مطمئنی همانند عربستان به اجرایی سازی بسیاری از اهداف خود در غرب آسیا اقدام می کند، در سوی دیگر کرملین نیز در تلاش است که مرکز ثقل محکمی در این منطقه داشته باشد. بحران کنونی سوریه و ایستادگی روسیه در مقابل محور غربی ـ عربی به عنوان تسلیح کنندگان اصلی گروه های تروریستی همچون داعش و احرارالشام مؤید این مسئله است که  روس ها حاضر نیستند که در توازن  قوا با کشورهای غربی، که در تلاش هستند این پایگاه را از مسکو بگیرند، عقب نشینی کند. از سویی دیگر، مسئله لیبی و حمله ناتو به این کشور، در پی رأی ممتنع روسیه به مداخله نظامی در این کشور، منجر به خارج شدن لیبی از جرگه متحدان راهبردی روسیه گشت. از این رو، روس ها حاضر نیستند که در توازن قوا در سوریه صحنه بازی را ترک گفته و آن را به رقبای دائمی خود واگذار نمایند.

نکته دیگر در همین رابطه این است که اقتصاد روسیه از پایه های قدرتمندی برخوردار نیست و به تعبیری نوعی شکنندگی در آن  به چشم می خورد. اقتصاد این کشور به شدت به منابع نفتی وابسته می باشد. به همین دلیل این کشور در تلاش جهت تنوع بخشی به منابع درآمدی خود، صادرات تسلیحات به بازارهای مستعدی همانند سوریه را مهم یافته است. تجهیزات ارتش روسیه، غالباً ساخت فدراسیون روسیه هستند. لذا واردات اسلحه از روسیه سود هنگفتی را عاید این کشور خواهد نمود. در حال حاضر بحران کنونی در سوریه، تا حدودی این بازار را با اخلال روبرو ساخته است و کرملین مجبور است که برای مدتی صادرات تسلیحات به سوریه را به صورت رایگان و یا اینکه در قبال وام هایی با بازپرداخت بلندمدت انجام دهد. همچنین در حال حاضر، پایگاه دریایی طرطوس با موقعیت استراتژیک منحصر به فرد، اهمیت شایانی برای مسکو پیدا نموده است. این پایگاه علاوه بر اینکه به روسیه امکان اشراف بر مناطق عظیمی از خاورمیانه را می بخشد، از سوی دیگر با توجه به اینکه دریای مدیترانه به دریای سیاه متصل است امکان ارتباط سریع بین طرطوس با دیگر پایگاه دریایی روسیه در بندر سواسطوپل در جنوب اوکراین و شبه جزیره کریمه را فراهم می آورد. هم اکنون این پایگاه به محلی برای تحویل سلاح و مهمات به ارتش سوریه مبدل شده است.

 همچنین باید توجه داشت که نگرانی روسیه از بازگشت گروه های تروریستی در حال مبارزه در سوریه به جمهوری های بحران خیز روسیه همانند چچن، داغستان و باشقیرستان اهمیت سوریه و تحولات این کشور را برای کرملین دو چندان نموده است. هم اکنون بسیاری از تروریست های حاضر در سوریه، دارای هویت چچنی و داغستانی هستند و این مسئله روس ها را وادار به سرکوب آنها در سوریه و تلاش جهت عدم بازگشت این افراد به مرزهای امنیتی روسیه می کند؛ چرا که مقامات روسی نیک می دانند که چنان چه این تروریست ها را در باتلاق سوریه غرق و منکوب نکند ممکن است تروریست ها با بازگشت به این جمهوری ها و ریشه دوانیدن در لایه های امنیتی روسیه، خطرات بالقوه و خسارات جبران ناپذیری بر پیکره فدراسیون روسیه وارد سازند.

با این وصف می توان نتیجه گرفت که مجموعه ای از دلائل همانند اتحاد و ائتلاف سازی با دنیای خارج به ویژه با کشورهای دارای موقعیت راهبردی همانند سوریه که مقدمه توازن قوا با غرب در منطقه خاورمیانه به شمار می رود، بازار تسلیحاتی مناسب سوریه و اهمیت اقتصادی این کشور، موقعیت راهبردی پایگاه دریایی سواسطوپل و همچنین خطر بازگشت تروریست ها از سوریه به جمهوری های خودمختار روسیه، به طرز قابل توجهی اهمیت سوریه را برای فدراسیون روسیه بالا برده است.

http://iwstudies.com/?&fkeyid=&siteid=21074&pageid=32765&newsview=36793