الوقت : چرا قندوز برای طالبان مهم است؟
یادداشت
چرا قندوز برای طالبان مهم است؟
سه شنبه 13 مهر 1395
الوقت - قندوز شهر باستانی 250 هزار نفری شمال افغانستان و مرکز ولایت کندوز، طی یکسال گذشته بارها میان نیروهای امنیتی افغانستان و شورشیان طالبان دست به دست شده است. در تازهترین تحولات در ارتباط با این شهر مهم افغانستان که نامش از وجه تسمیه کهندژ گرفته شده و در شاهراه شمالی افغانستان قرار دارد، نیروهای طالبان تلاش گسترده و همه جانبهای را برای تصرف دوباره آن دنبال میکنند. گفته شده نیروهای طالبان اوایل این هفته، از چهار سو شهر قندوز را مورد حمله قرار دادهاند و نبرد در ۲۰۰ متری اطراف شهر قندوز در مناطق ساحل و قهوهخانه در جریان بوده است.
حملات گسترده شبه نظامیان طالبان در قندوز، یکسال پس از اشغال این شهر بدست مسلحین طالبان صورت میگیرد. یک سال پیش در ۲۸ سپتامبر بود که طالبان از سه طرف به این شهر حمله کرده و قسمتهای زیادی از آن را تسخیر نمودند. سه روز بعد نیروهای افغان با پشتیبانی نیروهای هوایی ناتو موفق به بازپس گیری مناطق زیادی از این شهر شدند، اما پس از این واقعه و طی یکسال گذشته نبردها و خشونتهای شورشیان طالبان همواره ادامه داشته است. در آن زمان، اشغال قندوز، بزرگترین پیروزی طالبان (از نظر وسعت منطقهای که اشغال کردند) در افغانستان پس از حملهی ائتلاف بینالمللی به این گروه در سال ۲۰۰۱ بود.
با این حال به نظر میرسد حملات جدید طالبان علیه قندوز سنگینترین حملات این گروه مسلح در چند ماه اخیر باشد که در نظر دارد کار خود را در این ولایت شمالی استراتژیک یکسره کند. با هدف تصرف قندوز، طالبان همزمان از چهار سو این شهر را هدف خمپاره پراکنی و تک تیراندازی قرار داده و سخنگوی طالبان در توئیترش نوشته که این گروه تا کنون توانسته چهار پست انتظامی را اشغال کند. اما یک سخنگوی پلیس افغانستان، گزارش رسانهها در باره حضور طالبان در مرکز شهر را رد کرده و گفته که آنها در حومه شهر و در ساختمانهای مسکونی پناه گرفتهاند. اگرچه پیشتر نیز اخبار اعلامشده از سوی طالبان در اغلب موارد اغراقآمیز ارزیابی شده بود، اما در حال حاضر آنچه مهم است تلاش بی وقفه طالبان و فشار این گروه شورشی برای تصرف قندوز است.
حمله به قندوز در سایه دولت ضعیف
از طرف دیگر حمله به قندوز در آستانه برگزاری یازدهمین کنفرانس بینالمللی کشورهای حامی افغانستان صورت میگیرد که قرار است چند روز دیگر در بروکسل پایتخت بلژیک برگزار شود. قرار است در این کنفرانس درباره چگونگی کمک به مردم و کشور افغانستان در حالی که خشونت در این کشور رو به افزایش است گفتوگو شود. با توجه به این موضوع، حملات تازه طالبان در قندوز، ممکن است مسئله کمکهای خارجی به دولت مرکزی افغانستان را نیز تحت الشعاع قرار دهد.
در حالی که کشورهای حامی دولت مرکزی افغانستان کمکهای خود را منوط به اراده جدی و تلاش بیشتر دولت اشرف غنی در مبارزه با فساد و تروریسم عنوان میکنند؛ اما وضعیت در قندوز ضعف بیشتر دولت را نشان میدهد. وقتی سه ماه پیش در جریان یکسری از حملات طالبان به قندور، برای چند روز این شهر مهم افغانستان به اشغال شورشیان درآمد، علت سقوط این شهر را نرسیدن نیروهای کمکی عنوان کردند. در آن زمان حیاتالله امیری ولسوال (فرماندار) خانآباد اعلام کرد که این منطقه به دلیل نرسیدن نیروهای کمکی سقوط کرد. او افزود که پیش از سقوط منطقه به دست طالبان، بارها تقاضای کمک و اعزام نیروهای بیشتر کرد، اما حکومت مرکزی و مقامهای ارشد به این درخواستها توجه نکردند. با این حال به نظر میرسد حوادث چند ماه گذشته در قندوز همچنان برای دولت مرکزی چندان تجربه آمیز نبوده است و تداوم ضعف نیروهای امنیتی در حال حاضر باردیگر نگرانی از اشغال کامل قندوز را توسط طالبان تداعی میکند.
اهمیت قندوز برای طالبان
از طرف دیگر فشار طالبان و تقلای روزانه این شورشیان برای تصرف قندوز طی یک سال گذشته، نشان میدهد که تا چه میزان تصرف قندوز برای طالبان تعیین کننده و مهم است. به قول برخی تحلیلگران، قندور برای طالبان "کلید شمال" افغانستان است. قندوز در سال 1376 پایگاه مستحکم طالبان در شمال افغانستان بود و وقتی در سال 1380 طالبان مجبور به عقب نشینی و پذیرش شکست در افغانستان شد، قندوز آخرین شهر شمال افغانستان بود که طالبان آن را ترک کردند. هم از نظر جغرافیایی و هم ویژگیهای انسانی و اجتماعی قندوز باستانی برای طالبانی که این روزها اختلافات و گروهبندیهای داخلی آن را به نفس انداخته تعیین کننده است.
قندوز، مرکز توسعهطلبی داخلی و برون مرزی طالبان
قندوز در شمال شرق افغانستان با چهار ولایت مهم دیگر از جمله بلخ در غرب همجوار است و از شمال به مرز آبی تاجیکستان میرسد. علاوه بر این دومین بندر آبی افغانستان با نام بندر تجاری شیرخان در شمال این ولایت قرار دارد. موقعیت برتر تجاری و اداری قندوز در شمال شرق باعث شده تا به نوعی مرکزیت اقتصادی افغانستان را در شمال بدست آورد و سایر ولایات پیرامونی خود را تحت تاثیر قرار دهد. اگر طالبان بتوانند بر ولایت قندوز مسلط شوند، این امر به معنای آن است که این گروه میتواند نفوذش را در گام نخست در دو ولایت همجوار بغلان و تخار گسترش دهد و در گام بعدی مواضع خود را در ولایتهای بدخشان و بلخ و در گام سوم در ولایتهای سمنگان، جوزجان، سرپل و فاریاب و سراسر شمال تقویت کند. میکایل کوگلمن، کارشناس جنوب آسیا در مرکز وودرو ویلسن، گفت: «در حقیقت، قندوز یک بخش بسیار کوچکی از یک داستان بزرگتر است. داستان این است که طالبان تلاش میکنند در منطقهای که از لحاظ جئواستراتژیک اهمیت دارد، نفوذ بیشتر یابند.»
از طرف دیگر قندوز موقعیت ویژهای برای اهداف برون مرزی طالبان به شمار میرود که در برنامههای بلندپروازانه خود علاقه دارند تا نفوذ خود را به خارج از مرزهای افغانستان و در دیگر مناطق آسیای مرکزی توسعه دهند. ایوب آروین، نویسنده مسائل افغانستان در گزارشی به نقل از امینالله حبیبی کارشناس مسائل نظامی تهیه کرده، میگوید "در قندوز جنگجویان خارجی از جمله اعضای جنبش اسلامی ازبکستان در کنار طالبان میجنگند." لذا دسترسی راحت طالبان از طریق قندوز به مناطق هدف در داخل و خارج مرزهای افغانستان، ارزش استراتژیک قندوز را نزد شورشیان طالبان دو چندان میسازد.
زمینه آسان نفوذ و عضو گیری طالبان در ولایت قندوز
در عین حال قندوز تنها به دلیل شرایط و موقعیت جغرافیاییاش نیست که آرزوی دشوار طالبان شده، شرایط اجتماعی و انسانی قندوز نیز پذیرش طالبان را در این ولایت در مقایسه با دیگر ولایات دست یافتنی تر کرده است. جغرافیای دور از مرکز قندوز به همان میزان که موقعیت این منطقه را استراتژیک نموده، به میزان بیشتری توسعه انسانی را عقب اندخته است. جامعه روستایی، کشاورز، دامدار و بیشتر بیسواد، هدف خوبی برای سربازگیری طالبان است که این ویژگی در قندوز برجسته میباشد. به گزارش بی بی سی، از میان 990 هزار نفر جمعیت کل ولایت قندوز، 740 هزار نفر یعنی چیزی حدود 70 درصد جمعیت روستایی میباشند و درصد برخورداری از سواد در میان ساکنان این ولایت کمتر از 22 درصد است.
علاوه بر این ترکیب قومی قندوز نیز همواره به نفع طالبان بوده است. قندوز دارای ترکیب قومی مختلطی شامل پشتون، ازبک، تاجیک و هزاره است، اما علاوه بر هم پیوندی قومی طالبان با پشتونها، گسترش مدارس دینی در این ولایت به عضوگیری گسترده طالبان در میان دیگر اقوام بویژه تاجیکها و ترکمنها منجر شده است. برخی منابع از جمله وزارت معارف افغانستان اعلام کردهاند که از میان 1500مدرسه دینی وابسته به این نهاد دولتی، حداقل 300 مدرسه در ولایت قندوز مستقر میباشند. در عین حال این آمار رسمی، دیگر مدارس محلی غیررسمی و ثبت نشده وابسته به گروههای طالب را در بر نمیگیرد. گسترش و فعالیت این مدارس در قندوز علاوه بر آنکه گسترش گرایشات تکفیری را در این ولایت باعث شده، عضوگیری طالبان را در این ولایت تسهیل ساخته است. همچنین بیکاری روبه فزاینده و جمعیت جوان زیر بیست سال، شرایط را برای جذب بیشتر ساکنان قندوز فراهم میکند. براساس برآوردها تا پایان سال 2015، طالبان توانسته است حدود هزار نفر را در قندوز به عضویت خود درآورد. لذا وضعیت اجتماعی نسبتاً متفاوت قندوز نه تنها زمینه خوبی را برای سربازگیری گسترده طالبان فراهم کرده، بلکه پایگاه اجتماعی قدرتمندی را برای گاین گروه در قندوز ایجاد نموده است و به نظر میرسد که یکی از دلایل اصلی دلگرمی این گروه به قندوز هم مرتبط با همین موضوع باشد.
اهمیت قندوز هرچه باشد، یک مسئله برای طالبان بسیار مهم است و آن جنبه تبلیغاتی تصرف این شهر است. فائق آمدن طالبان بر ولایت قندوز در کنار سایر ویژگیها و امتیازات جغرافیایی و انسانی، چهره قدرتمندی را از این گروه شورشی رو به ضعف به نمایش خواهد گذاشت که طی حداقل یکسال گذشته پس از اعلام مرگ ملاعمر همواره با بحران رهبری و شکافها و انشعابات داخلی روبه رو بوده است. شکافهایی که در صورت وجود دولت مرکزی قدرتمند میتوانست کار این گروه چندپاره را خیلی زودتر تمام کند. حال اما هرچه هست، در غیاب دولت مرکزی مقتدر و با ثبات، این شورشیان طالبانند که در شمال شرق افغانستان در حال جولان میباشند.
تلگرام 09158919412